HISTORIA

Doktor Marcinkowski

Pochodził z drobnomieszczańskiej rodziny, urodził się w Poznaniu dokładnie przed dwustu laty, 23 czerwca 1800 roku. Był typowym przedstawicielem rodziny, która co w życiu osiągnęła - to zawdzięczała własnej ciężkiej pracy.

Młody Karol od początku ujawniał uzdolnienia badawcze, naukowe, uczył się w szkole elementarnej, potem w słynnym gimnazjum św. Marii Magdaleny, a w latach 1817-1823 studiował medycynę na uniwersytecie berlińskim, gdzie zaangażował się w działalność patriotycznego kółka samokształceniowego "Polonia". Niewiele brakowało, by aresztowany i osadzony w więzieniu, nie mógłby zdawać egzaminów końcowych, uprawniających do wykonywania zawodu; wybawiło go wstawiennictwo księcia Antoniego Radziwiłła, namiestnika Wielkiego Księstwa Poznańskiego.

W 1823 roku Karol Marcinkowski osiadł w Poznaniu. Wkrótce stał się znany jako doskonały lekarz, ale też i osoba troszcząca się o pacjentów; bywało, że ubogiemu sam fundował lekarstwa, lecz dla osób lepiej sytuowanych materialnie do tanich nie należał. Do dyspozycji był o każdej porze dnia i roku, daleki od zawodowej zawiści, współpracował jednakowo ze wszystkimi, a z czasem stał się także specjalistą od zwalczania epidemii cholery - choroby, która w owym czasie dziesiątkowała ludność Europy.

Wybuch powstania w Królestwie Polskim w 1830 roku skłonił Marcinkowskiego do potajemnego wyjazdu do walczącego zaboru rosyjskiego. Służył najpierw jako prosty ułan, potem oficer sztabowy, wreszcie lekarz oddziału jazdy poznańskiej. Odbył cały szlak bojowy oddziału, wreszcie przekroczył granicę pruską. Aż do 1838 roku jeździł po Europie, uzupełniał wykształcenie, poznawał realia życia emigrantów polskich. Wreszcie zdecydował się na powrót do Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Skazany na karę twierdzy, wkrótce jednak wrócił, by pomóc w zwalczaniu epidemii cholery w Poznaniu.

Rozpoczął się ostatni, najbardziej obfity w dokonania społeczne, okres życia Karola Marcinkowskiego. Był to zarazem czas, w którym pojawił się nowy kierunek pracy niepodległościowej wśród działaczy polskich Wielkiego Księstwa Poznańskiego: praca organiczna. Uważali oni, że na razie trzeba zrezygnować z powstań zbrojnych, że należy wpierw umocnić się gospodarczo, naukowo, utrwalić świadomość narodową, wiedzę historyczną, geograficzną, tradycje i rodzimą kulturę po to, by najpierw stać się konkurencyjnymi wobec administracji zaborczej, potem zaś - w odpowiedniej chwili - uderzyć raz, ale skutecznie.

Karol Marcinkowski wkrótce stał się przywódcą tych środowisk i głównym organizatorem przedsięwzięć narodowych w Księstwie. Z jego inicjatywy w 1838 roku powstała Spółka Bazarowa, a potem wybudowano gmach Bazaru w Poznaniu. On doprowadził do utworzenia Towarzystwa Naukowej Pomocy dla Młodzieży Wielkiego Księstwa Poznańskiego, on też stopniowo zaczął formować coś w rodzaju ideowego i programowego monolitu, który pokolenie za pokoleniem, krok po kroku, z czasem doprowadził do sukcesu powstania wielkopolskiego lat 1918-1919.

Zmarł Marcinkowski 6 listopada 1846 roku Po manifestacyjnym pogrzebie spoczął w Poznaniu, na cmentarzu przy ulicy Towarowej. Ekshumowany w 1910 i 1923 roku, ostatecznie został pochowany w sarkofagu w południowej (prawej) nawie kościoła św. Wojciecha w Poznaniu.

Dziś trzeba stwierdzić, że ogniskował w swej osobie ogół cech typowych dla wielkopolskich działaczy niepodległościowych, którzy oprócz szabli widzieli także pług i książkę jako drogę do wolnej Polski. Nieprzypadkowo on właśnie, największy bohater dziewiętnastowiecznej Wielkopolski, jest patronem poznańskiej Akademii Medycznej i reprezentacyjnej arterii w centrum Poznania.

Marek Rezler